blog 12 20181

Zelforganisatie binnen onderwijs: verduren van onzekerheid

Het leggen van meer verantwoordelijkheid en eigenaarschap in een onderwijsteam is al jaren onderwerp van gesprek bij besturen en directies. Resultaatgerichte teams, Team aan zet, verantwoordelijkheid laag in de organisatie. 

 

Blog Cock nr 2Verschillende kreten worden gehanteerd. Op de een of andere manier lijkt het in het onderwijs maar moeilijk te realiseren. Meerdere keren heb ik gehoord dat er wel een poging is gedaan om met zelforganisatie aan de slag te gaan, wat dan korte tijd later weer is opgegeven. 

 

Vele goeroes en adviseurs bestoken ons met een 3-, 5- of 10-stappenmodel, aangevuld met een lijstje valkuilen en succesfactoren. Volg de lijstjes en het zelforganisatie-paradijs is binnen handbereik. Het frappante aan al die lijstjes is dat er van buitenaf wordt bepaald wat een team moet doen of nodig heeft. Dus ook de goeroes en adviseurs vertellen een team wel even wat te doen. En dat willen we toch juist niet? We willen toch dat het team het zelf oppakt? Punt 1 van ieder lijstje is ‘zorg dat de docenten het echt willen’. Als je dan van boven- of buitenaf gaat vertellen wat het team moet doen, gaat nummer 1 alvast de mist in.

 

Het afgelopen jaar heb ik een onderwijsteam mogen begeleiden bij zelforganisatie. Na een jaar constateren de docenten, de teamcoördinator en de directie dat het de goede kant op gaat en schatten we in dat zelforganisatie wel eens een groot succes kan worden. Terugkijkend op dit jaar, constateer ik dat we in geen enkel standaard lijstje passen. 

 

Een korte schets 

Het team (zo’n 25 docenten) heeft de voorgaande jaren meerdere (interim-)managers gehad. Om verschillende redenen hebben die managers zich relatief korte tijd kunnen verbinden aan dit team. Bij het vertrek van de laatste manager dacht de directie: laten we niet weer een nieuwe manager zoeken, want kennelijk levert dit niet op wat we willen. We vragen het team om zelf te gaan bepalen op welke manier ze de doelen van de organisatie kunnen realiseren.

Wel is er een teamcoördinator aangesteld die de contacten met de directie onderhoudt en de grote lijnen in de gaten houdt. Niet vanuit hiërarchie, maar vanuit de inhoud. Er zijn geen kaders meegegeven en er is niet gesproken over visie, doel, aanpak, voorwaarden, risico’s en al die zaken waar managers het liefste mee aan de slag gaan. Tegen het team is gezegd: ‘Jullie gaan op pad zonder te weten wat je tegenkomt en welke route het meest wenselijk is. We geven jullie geen beperkingen mee en we vertrouwen erop dat jullie hier wel uit gaan komen. Weet dat wij in de buurt zijn als er vragen zijn of jullie tegen dilemma’s aanlopen. We denken dan graag mee, maar nemen niets van jullie over.’

 

Met het team is vanuit de systeemdynamiek gekeken naar het verleden om zaken ‘op te ruimen’. Dat heeft het team veel goeds gebracht. We hebben de vraag gesteld: ‘Wat hebben we op korte termijn nodig om aan de slag te gaan?’ Het antwoord op deze vraag was dat er vooral duidelijkheid over de taakverdeling nodig was. Met alle docenten hebben we vervolgens gekeken welke taken er liggen, wie welke taken wil en kan oppakken en wat we dan als resultaat verwachten van die taken. We hebben dit vooral niet gekoppeld aan een jaartaakbeleid, maar vastgelegd welke resultaten we verwachten en hoe om te gaan met teveel werkzaamheden.

 

De teamcoördinator heb ik mogen coachen het afgelopen jaar. Tweewekelijks bespraken we cases van situaties die zich aandienden. We keken naar deze cases vanuit het perspectief: hoe realiseren we dat de docenten het zelf oppakken? Wat we merkten is dat docenten het soms lastig vonden zelf met initiatieven aan de slag te gaan. Mag ik dat wel? Vindt het team het goed? Wat denken mijn collega’s ervan? Doe ik het wel goed?

 

Nu, na een jaar, komen er vragen uit het team als: Wat verstaan wij eigenlijk onder zelforganisatie? Hoever willen we daarin gaan? Hebben we dan nog wel een coördinator nodig en wat is dan de rol van een eventuele teamleider? Welke tijdspad hebben we voor ogen?

 

Dit is echt bottum-up, dacht ik toen ik de vragen hoorde. Ik realiseerde me dat de vragen nu echt uit het team komen en dat het team dus het tempo bepaalt. Ik realiseerde me ook wat een lef de directie heeft gehad, door het proces volledig bij het team neer te leggen. En - zoals de directie zelf aangeeft - het lef heeft gehad om de onzekerheid te verduren. Geen controle, maar vertrouwen. Niet alleen in woorden, maar vooral in daden. Misschien moet ik zelf eens een nieuw ‘How to ’ boekje schrijven over zelforganisatie?

Cock van der Brugge

Managing partner





Andere nieuwsberichten